Bureau Inlichtingen - Hoofdbureau Londen

Identifier
MF1606792
Language of Description
Dutch
Dates
1 Jan 1940 - 31 Dec 1945
Level of Description
Fonds
Source
EHRI Partner

Extent and Medium

2,4 meter (208 inventarisnummers)

Biographical History

de oorlogskabinetten

Tijdens de Tweede Wereldoorlog verblijft de Nederlandse regering in ballingschap in Londen. De meeste leden van het tweede kabinet-De Geer vertrekken op 13 mei 1940, evenals Koningin Wilhelmina, naar Londen.

Er zijn drie kabinetten geweest in deze periode. Het tweede kabinet-De Geer dient op 26 augustus 1940 zijn ontslag in, nadat Koningin Wilhelmina het vertrouwen in de op vredesbesprekingen met Duitsland aansturende minister-president De Geer had opgezegd. Prof.mr. P.S. Gerbrandy wordt aangesteld als formateur. Op 3 september 1940 treedt het eerste kabinet-Gerbrandy aan. Dit kabinet valt op 12 juni 1941 als gevolg van een conflict tussen de koningin en minister Dijxhoorn over diens beleid inzake het Bureau Bijzondere Aangelegenheden.

Het tweede kabinet-Gerbrandy treedt aan op 27 juli 1941. Een radiorede gehouden door minister Burger en de daaropvolgende ontslagprocedure ingesteld door Gerbrandy, leidt tot de val van dit kabinet op 23 februari 1945. Op 23 februari 1945 treed het derde kabinet-Gerbrandy aan.

Dit kabinet regeert nog vanuit Londen, maar enkele Duitsers, onder wie dr. L.J.M. Beel, bevinden zich in het bevrijde deel van Nederland. Dit kabinet dient op 5 mei 1945 zijn ontslag in. Op 24 juni 1945 wordt dit ontslag verleend.

De regering houdt zich, naast de strijd tegen Duitsland, vooral bezig met het voorbereiden van het naoorlogse bestuur. Er worden plannen gemaakt voor de berechting van 'foute' Nederlanders, het herstel van de democratie en van de economie. Ook houdt men zich bezig met staatkundige hervormingen in Nederlands-Indië.

geschiedenis van de archiefvormer

Bureau Inlichtingen was de Nederlandse inlichtingendienst in Londen en werd bij Koninklijk Besluit van 28 november 1942 opgericht. Het bureau moest de verbinding met bezet Nederland onderhouden en verzamelde inlichtingen op politiek, economisch en militair gebied. Aan het hoofd van BI stond majoor J.M. Somer.

In de eerste twee oorlogsjaren waren verschillende instanties belast met het inlichtingenwerk. Deze voerden echter voornamelijk geheime operaties uit of organiseerden sabotage-acties en steun aan het verzet in de door de Duitsers bezette Europese landen. Het ontbrak de regering in ballingschap daardoor aan betrouwbare informatie over de toestand in bezet Nederland.

Bureau Inlichtingen vergaarde de benodigde inlichtingen onder meer door:
- het opleiden van agenten om hen uit te zenden naar bezet Nederland;
- het organiseren van vluchtroutes en koerierslijnen naar Spanje en Zwitserland;
- het in bezet Nederland formeren van inlichtingengroepen en deze voorzien van instructies en (radio)materiaal.

Bureau Inlichtingen zond in totaal 44 agenten uit. Vanaf 1944, toen de hoofdzetel van BI na de bevrijding van Zuid-Nederland te Eindhoven werd gevestigd, hield BI zich bezig met het verzorgen van de koeriersdiensten van Zuid-Nederland naar bezet gebied (crossings).

BI werd op 1 april 1946 opgeheven.

Archival History

periode van ontstaan

1940-1945

Acquisition

wettelijke status

Het archief is in 1998 door het NIOD formeel overgedragen aan het Nationaal Archief en sindsdien in beheer bij het NIOD.

Scope and Content

aard van de archiefbestanddelen

Geschreven en getypte documenten, geen bijzondere handschriften

Appraisal

selectie, vernietiging en bewerking

Aangezien het archief van de Bureau Inlichtingen als oorlogsgerelateerd kan worden aangeduid, is er tijdens de bewerking niet in geselecteerd. Het archief is dan ook in zijn geheel bewaard.

Een eerste toegang is in juli 1974 vervaardigd door mevrouw A.H. Schölvinck-Stork.

Accruals

aanvullingen

Aanvullingen worden niet verwacht.

Conditions Governing Access

Openbaarheid

Het archief is in zijn geheel beperkt openbaar. Het is slechts raadpleegbaar na verkregen toestemming van de directeur van het NIOD. Voor bezoekers die deze toestemming willen hebben, ligt een formulier bij de balie van de studiezaal van het NIOD.

Conditions Governing Reproduction

reproductiebeperkingen

Behoudens de algemene regels voor het vermenigvuldigen van stukken gelden geen beperkingen voor de reproductie.

Physical Characteristics and Technical Requirements

materiële staat

De materiële toestand van de archiefstukken verzet zich niet tegen gebruikelijke raadpleging van de originelen in de studiezaal van het NIOD.

Publication Note

Aussems A.,, The Bureau Inlichtingen (Intelligence Service) of the Netherlands government in London, november 194-may 1945: an overview of its missions, agents and undercover radio traffic (San Diego 1977)

Donker, L.A.,, Enquêtecommissie regeringsbeleid 1940-1945, 8 delen (Den Haag 1949-1952)

Gerbrandy, P.S.,, Eenige hoofdpunten van het regeeringsbeleid in Londen gedurende de oorlogsjaren 1940-1945, (Den Haag 1946)

Jong, L. de,, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, deel 9 (Den Haag 1979)

Lidth de Jeude, O.C.A. van,, Londense dagboeken van Jhr.ir. O.C.A. van Lidth de Jeude januari 1940-mei 1945 (Den Haag 2001)

Sluyser, Meyer,, ...daar zaten wij: impressies over 'London '40-'45 (Amsterdam 1965)

Somer, J.M.,, Man in oorlog: de dagboeken van majoor dr. J.M. Somer, hoofd bureau inlichtingen te Londen 13 maart 1942 - 22 september 1943 (Baarn 1981)

Somer, J.M., Zij sprongen in de nacht: de Nederlandse inlichtingendienst te Londen in de jaren 1943-1945 (Assen 1950)

Tempel, J. van den,, Nederland in Londen: ervaringen en beschouwingen (Haarlem 1946)

Visser, F.,, De bezetter bespied (Zutphen 1983)

Zee, Henri van der,, In ballingschap: de Nederlandse kolonie in Engeland 1940-1945 (Amsterdam 2005)

Note(s)

  • Nederlandse inlichtingendienst in Londen, opgericht op 28 november 1942. Hoofd van dit bureau werd in 1943 majoor dr. J.M. Somer.

  • Deze stukken zijn beperkt openbaar. Zij zijn slechts raadpleegbaar na verkregen toestemming van de directeur van het NIOD. Voor bezoekers die deze toestemming willen hebben, ligt een formulier bij de balie van de studiezaal van het NIOD.

  • unittitle

  • titel archief

  • Londense instellingen: Bureau Inlichtingen

  • origination

  • archiefvormer

  • Londense instellingen: Bureau Inlichtingen

  • physdesc

  • omvang

  • 2,4 meter (208 inventarisnummers)

  • citeer- en aanvraaginstructie

  • Archiefstukken uit dit archief kunnen in de studiezaal van het NIOD worden aangevraagd onder vermelding van: archief 226b, Londense instellingen: Bureau Inlichtingen, inv.no. ......
    Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste eenmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna volstaat een verkorte aanhaling:
    volledig: Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie, Amsterdam, archief 226b, Londense instellingen: Bureau Inlichtingen, inv.no....
    verkort: NIOD, archief 226b Bureau Inlichtingen, inv.no.....

  • langmaterial

  • taal van de archiefbescheiden

  • Nederlands en Engels.

Process Info

  • bewerking

  • De inventaris is in maart 2011 vervaardigd door Doc-Direkt, locatie Winschoten.